Politiek & Maatschappij
Typography

020 Amsterdam Maatschappij/Herdenking Joods Verzet - Op dinsdag 25 februari om 15.00 uur vindt de herdenking van het Joods Verzet plaats bij het monument op de hoek van de Amstel en de Zwanenburgwal.

Aansluitend wordt bij De Dokwerker de Februaristaking 1941 herdacht. De herdenking begint om 16.45 uur. Na de speeches start het defilé langs de Dokwerker.  Herdenking februaristaking 2020

'Wees solidair met het zwaar getroffen Joodse volk’
Dit is een zin uit het pamflet dat in 1941 opriep om te staken uit protest tegen de behandeling van Joodse Amsterdammers door de Duitse bezetters. Met onderstaand beeldverhaal laten we de aanloop naar de Februaristaking zien, en hoe het daarna verder ging. Mede gebaseerd op het boek ‘De Jodenvervolging in foto’s’ van het Nederlands Instituut van Oorlogsdocumentatie, dat in 2018 verscheen. Uiteindelijk zijn er ongeveer 70.000 Amsterdamse Joden vermoord, bijna een tiende van de Amsterdamse bevolking.

De eerste Joden strijken rond 1600 neer in Amsterdam. Ze komen uit Portugal en zijn op de vlucht voor antisemitisch geweld. In Amsterdam geldt in die tijd een voor Europese begrippen tolerant klimaat jegens andersgelovigen. De meeste Joden gaan op en rond het Waterlooplein wonen. Op de plek waar nu de Stopera staat, bevond zich ooit een complete woonwijk met een paar duizend inwoners. Eeuwenlang stonden hier woonhuizen, winkels, scholen en cafés.

Amsterdam, 30 maart 1934. Een Joodse familie viert Sederavond als inleiding op het 7 dagen durende Joodse paasfeest (Pesach). Bron: Spaarnestad Photo.

Amsterdam, 1940. In de Nieuwe Uilenburgerstraat, gelegen in de Jodenhoek nabij het Waterlooplein, was iedere zondagochtend markt. De markt was ook populair bij niet-Joden. Bron: Stapf Bilderdienst, NIOD.


Dreiging
In 1940 vallen de Duitsers Nederland binnen. De nazi's streven een raszuiver Europa na, waarbij met name Joden ongewenst zijn. In Amsterdam sluiten 17.500 mensen zich aan bij de met de Duitsers collaborerende NSB. Een gedeelte daarvan maakt deel uit van de zogenaamde Weerbaarheidsafdeling (WA). Deze WA maakte zich in Amsterdam op grote schaal schuldig aan het aanvallen van Joodse gelegenheden en mishandelen van Joden.

Amsterdam, 9 februari 1941. De eigenaar van café Alcazar op het Thorbeckeplein -tegenwoordig zit hier De Heeren van Amstel- weigert als één van de laatste uitbaters het bordje ‘Joden niet gewenst’ op te hangen. Een groep van ruim 50 man bestormt het stampvolle café. Direct vliegt er een fiets door het raam. De WA terroriseert de stad al maanden. Er vormen zich knokploegen om Joden te beschermen. Op 11 februari 1941 loopt een vechtpartij tussen WA'ers en Joodse knokploegen dermate uit de hand dat een WA'er zwaargewond raakt. De man -Hendrik Koot- wordt bewusteloos gevonden voor Waterlooplein 93 en sterft even later in het ziekenhuis. Op 19 februari komt het tot een felle vechtpartij tussen de Duitse Ordnungspolizei en een Joodse knokploeg bij ijswinkel Koco in de Van Woustraat. Het is voor de Duiters aanleiding een strafexpeditie te starten in de Amsterdamse Jodenbuurt. Bron: A.C. Ahlers, NIOD.

Amsterdam, 12 februari 1941. Op de hoek van de Amstel en de Halvemaansbrug sluiten eenheden van de Ordnungspolizei en Amsterdamse politieagenten een toegangsweg naar de Jodenbuurt af. Onder geen voorwaarde mochten burgers dit stadsgedeelte in of uit. Bron: The Ghetto Fighters’House, Israel/The Photo Archive.

Begin van het moorden
Op zaterdagmiddag 22 februari 1941 rijden Duitse overvalwagens met 600 zwaarbewapende leden van de Ordnungspolizei de afgegrendelde Amsterdamse Jodenbuurt binnen. Willekeurige Joodse mannen worden aangehouden en op het Jonas Daniël Meijerplein hardhandig bijeen gedreven.
Amsterdam, 22 februari 1941. De slachtoffers worden getreiterd en vernederd. Bron: NIOD en Collectie Jon van der Maas.

De volgende dag wordt dit herhaald: wederom worden toevallig op straat lopende Joodse mannen lukraak opgepakt en afgevoerd.

In totaal worden 427 mannen naar het beruchte kamp Mauthausen in Oostenrijk weggevoerd. Slechts 2 overleven de oorlog.

De staking
De CPN (Communistische Partij Nederland) roept op een korte openluchtvergadering op de Noordermarkt op tot een staking tegen de vervolging van de Amsterdamse Joden. In het beroemde pamflet dat wordt verspreid staat centraal: ‘eist de onmiddellijke vrijlating van de gearresteerde Joden!!! Eist de ontbinding van de W.A. terreurgroepen. Organiseert in de bedrijven en de wijken de zelfverdediging. Wees solidair met het zwaar getroffen Joodse deel van het werkende volk!’

Op 25 en 26 februari 1941 vindt er een ongekend grote staking plaats in Amsterdam. Het uitvoerende gemeentepersoneel speelt een doorslaggevende rol. De trams rijden niet en het openbare leven komt stil te liggen. De staking wordt door de Duitsers met veel geweld neergeslagen. In de Kinkerstraat wordt wild in het rond geschoten en worden handgranaten naar spelende kinderen gegooid. Er vallen 9 doden en 24 zwaargewonden. Stakingsleiders worden opgepakt en doodgeschoten of afgevoerd naar Duitse gevangenissen waar enkelen sterven. Er zijn slechts 2 foto’s bekend van de staking. Deze foto werd onlangs pas ontdekt in een dagboek. Te zien is een menigte stakers op het Raamplein. Bron: Tresoar Leeuwarden – Keimke Sikkema.

De weg naar vernietiging
De staking heeft vrijwel geen effect. Onder de verhullende term van ‘arbeidsverruiming onder politietoezicht’ moeten vanaf de zomer van 1942 de eerste grote groepen Joden zich melden voor de ‘werkkampen’ in Duitsland. De weg naar vernietiging is begonnen.

Amsterdam, 20 juni 1943. Voor de ‘Wolkenkrabber’ op het huidige Victorieplein, worden de Joden samengebracht. Links op het plein staan de tramstellen gereed die hen zullen vervoeren. Uiteindelijk zijn er ongeveer 70.000 Amsterdamse Joden vermoord, bijna een tiende van de Amsterdamse bevolking. Bron: NIOD.

Amsterdam, augustus 1944. Lege huizen van weggevoerde Joden op het Waterlooplein. In dit rijtje van 8 huizen woonden tijdens de bezetting 26 Joodse gezinnen. Van de 114 voormalige bewoners overleefden er slechts 10 de oorlog. Bij terugkeer waren ze dakloos omdat hun huizen waren geplunderd en leeggeroofd. Bron: Stadsarchief Amsterdam.

 

Amsterdam 2015, zicht op het Jonas Daniël Meijerplein links. Wegens gevaar voor aanslagen op Joden was er tot 2018 een bewakingshuisje op het Mr Visserplein (midden onder op de foto) bij de Portugese synagoge en het Joods Historisch Museum. Praktisch de plek waar 78 jaar geleden de razzia was die aanleiding vormde tot de Februaristaking. 

Herdenking
Op dinsdag 25 februari om 15.00 uur vindt de herdenking van het joods Verzet plaats bij het monument op de hoek van de Amstel en de Zwanenburgwal. Aansluitend wordt bij dDe Dokwerker de Februaristaking 1941 herdacht. De herdenking begint om 16.45 uur. Na de speeches start het defilé langs de Dokwerker.
Herdenking februaristaking 2020

 

De Jodenvervolging in foto's
'De Jodenvervolging in foto's is een uitgave van René Kok en Erik Somers van het NIOD.

 

Politiek & Maatschappij

Politiek Maatschappij Wetenschap Techniek

24 november 2020

Categorieën Politiek Maatschappij Wetenschap Techniek op NLmagazine

One.com

Greenchoice